Z zakresu prawa kanonicznego:Prawo kanoniczne:
W Kościele Katolickim nie udziela się rozwodów, choć powszechnie, aczkolwiek błędnie mówi się o „unieważnieniu małżeństwa kościelnego” czy „rozwodzie kościelnym”. Można natomiast, w opisanych przez prawo kanoniczne sytuacjach starać się o orzeczenie nieważności małżeństwa bądź o dyspensę od małżeństwa zawartego a niedopełnionego. Źródłem nieważności małżeństwa sakramentalnego mogą być trzy główne grupy powodów:
1. Wady zgody małżeńskiej
• wystarczający brak używania rozumu – habitualny (niedorozwój lub uszkodzenie mózgu) lub aktualny (odurzenie lub zamroczenie) – kan. 1095 p. 1.
• poważny brak rozeznania oceniającego co do istotnych praw i obowiązków psychicznych (zaburzenia osobowości, choroby psychiczne, niedojrzałość) – kan. 1095 p. 2.
• niezdolność natury psychicznej do podjęcia i wypełnienia obowiązków małżeńskich – kan. 1095 p. 3.
• brak minimalnej wiedzy na temat małżeństwa – kan. 1096
• błąd co do osoby – błąd co do tożsamości fizycznej lub przymiotu rozciągniętego na osobę – kan. 1097
• błąd co do przymiotu osoby – bezpośrednio i zasadniczo zamierzonego przez zgodę.
• podstępne wprowadzenie w błąd co do zasadniczego przymiotu osoby – kan. 1098
• błąd co do przymiotów małżeństwa – jedności, nierozerwalności oraz sakramentalności determinujący wolę – kan. 1099
• symulacja – całkowita lub częściowa – kan. 1101
• całkowita – obejmuje małżeństwo samo w sobie
• częściowa – wykluczenie jakiegoś istotnego elementu lub przymiotu (wierność, nierozerwalność, jedności, trwałości, sakramentalności, równości osób, prawa do osoby, obowiązków małżeńskich, dobra potomstwa)
• zgoda warunkowa – nieważne jest małżeństwo pod warunkiem co do przyszłości – kan. 1102
• przymus i ciężka bojaźń – gdy jest zew. i nie można się od niej uwolnić jak tylko przez zawarcie małżeństwa – kan. 1103
2. Przeszkody
• wiek młodociany
• niezdolność małżeńska /płciowa/
• istniejący węzeł małżeński
• różność religii
• święcenia
• śluby lub profesja zakonna
• uprowadzenie
• przeszkoda występku
• pokrewieństwo
• powinowactwo
• przyzwoitości publicznej
• pokrewieństwa prawnego /adopcja
3. Brak formy kanonicznej
• brak jednoczesnego wyrażenia zgody małżeńskiej
• brak świadka kwalifikowanego lub niewłaściwa jego kompetencja
• brak świadka zwykłego
• małżeństwo mieszane bez zachowania przypisanej dyspensy i formy
• zawarcie małżeństwa we wspólnocie niekatolickiej bez wymaganych prawem pozwoleń (u prawosławnych zachowanie formy jest konieczne do godziwości a nie do ważności)
• nie zachowanie stosownej formy kanoniczno-liturgicznej (słowa przysięgi)
• pełnomocnik bez ważnego pełnomocnictwa
Proces o stwierdzenie nieważności małżeństwa można podzielić na kilka etapów:
1. Konsultacja sprawy oraz przygotowanie skargi powodowej.
2. Ustalenie formuły wątpliwości (przedmiotu sporu).
3. Dowodzenie (przesłuchanie świadków, wysłuchanie stron, badanie psychologiczne).
4. Publikacja akt sprawy.
5. Przygotowanie i złożenie w sądzie głosu obrończego, przedwyrokowych uwag przez obrońcę węzła małżeńskiego i odpowiedzi stron na te uwagi.
6. Wyrok.
7. Apelacja (ewentualnie).
W sytuacji, gdy Trybunał I instancji orzeknie o nieważności zawieranego małżeństwa przez strony sprawa z urzędu zostaje przekazana do Trybunału II instancji, który swym rozstrzygnięciem utrzymuje w mocy wyroku Trybunału I instancji albo orzeka, iż małżeństwo zawierane było ważnie. Wówczas stroną przysługuje prawo wniesienia apelacji do Trybunału III instancji – Roty Rzymskiej albo innego Trybunału w Polsce, który wskaże Rota Rzymska. Dwa tożsame rozstrzygnięcia w zasadzie kończą proces o stwierdzenie nieważności małżeństwa objętego danym tytułem (powodem nieważności małżeństwa wskazanym przez strony w skardze powodowej).
